روشهای مدیریت و تعیین ارزش موجودی کالا در حسابداری
نگهداری و قیمتگذاری موجودی کالا در حسابداری معمولاً به دو بخش اصلی تقسیم میشود: روشهای نگهداری (دائمی و ادواری) و روشهای قیمتگذاری کالا (FIFO، LIFO، میانگین موزون و شناسایی ویژه).
روش نگهداری دائمی
در این سیستم، تمامی تغییرات مرتبط با موجودی کالا از جمله خرید، فروش، مصرف، برگشت خرید و برگشت فروش به صورت لحظهای و بهصورت ریالی و مقداری ثبت میشود. این ثبتها در حساب «موجودی کالا» و همچنین در سیستم انبار بهطور همزمان نگهداری میشود. بهطوری که پس از هر رخداد، مبلغ موجودی کالا و موجودی فیزیکی انبار به صورت دقیق و همراستا با یکدیگر قابل مشاهده است. به علاوه، بهای تمامشده کالای مصرف شده یا فروخته شده بلافاصله قابل محاسبه خواهد بود.
مراحل ثبت حسابداری این روش به شرح زیر است:
ثبت خرید کالا:
در حسابداری، مقدار خرید (بهواسطه نرخ هر کالا) در حساب موجودی کالا بدهکار و حسابهای پرداختنی مربوط به تأمینکنندهها به عنوان بستانکار ثبت میشوند. مقدار کالای خریداری شده به همراه ارزش ریالی آن در نرمافزار انبار ذخیره و تفکیک شده بر اساس کد کالا حفظ میشود.
ثبت برگشت خرید:
در مقابل، برگشتی که از خرید صورت میگیرد، در حسابهای پرداختنی بدهکار و از حساب موجودی کالا بستانکار منظور میشود.
ثبت مصرف مواد اولیه:
زمانی که مواد اولیه برای تولید ارسال میشود، بهای آن به حساب «کالای در جریان ساخت» بدهکار و از «موجودی کالا» کسر میشود. مبلغ مصرفی با استفاده از روشهای محاسبه هزینه مانند FIFO (اولین وارده، اولین صادره)، LIFO (اولین صادره از آخرین وارده)، میانگین موزون، یا شناسایی ویژه تعیین شده و در نرمافزارها ثبت میگردد.
ثبت فروش کالا:
بهای تمام شده کالای صادر شده به مشتری به حساب «بهای تمام شده کالای فروش رفته» بدهکار و حساب «موجودی کالا» بستانکار میشود. فروش نیز به صورت جداگانه در حسابهای دریافتنی بدهکار و حساب درآمد فروش بستانکار ثبت میشود.
ثبت برگشت کالا از فروش:
اگر مشتری کالایی را برگشت دهد، موجودی کالا دوباره بدهکار و بهای تمام شده کالای فروش رفته بستانکار خواهد شد. همچنین برگشت از فروش داخل حسابهای دریافتنی بدهکار و حساب مشتری بستانکار ثبت میشود.
این روش نگهداری دائمی شرایطی را فراهم میآورد که در هر زمان، ارزش دقیق و موجودی کالای انبار در سیستم قابل مشاهده باشد و اطلاعات مالی مرتبط با کالا بهروز و شفاف باشد.
پایان دوره
در این مرحله ثبت حسابداری خاصی انجام نمیشود.
روشهای نگهداری و تعیین قیمت موجودی کالا
روش ادواری
در این روش، حساب موجودی کالا در طول سال فقط نشاندهنده مقدار و ارزش موجودی کالا در ابتدای دوره است و تغییرات ناشی از خرید، فروش، برگشت از خرید و برگشت از فروش در حسابهای جداگانه ثبت میشوند. حساب موجودی کالا در طول دوره اصلاح نمیشود و تنها در پایان دوره با موجودی واقعی انبار تعدیل میگردد. به همین دلیل این روش را ادواری مینامند. مراحل حسابداری به شرح زیر است:
ثبت خرید:
مبلغ خرید کالا (مقدار ضربدر نرخ) در حساب خرید بدهکار و حسابهای پرداختنی مربوط به تامینکننده بستانکار ثبت میشود.
ثبت برگشت از خرید:
برگشت کالا از خرید، در حسابهای پرداختنی بدهکار و در حساب برگشت از خرید بستانکار منظور میشود.
ثبت مصرف مواد اولیه:
در این روش ثبت مستقیمی برای مصرف مواد اولیه انجام نمیشود.
ثبت فروش کالا:
در نرمافزار انبار ثبت خاصی انجام نمیگردد. فروش کالا در نرمافزار فروش به صورت حسابهای دریافتنی بدهکار و فروش محصولات بستانکار ثبت میشود.
ثبت برگشت از فروش:
مانند ثبت فروش، در نرمافزار انبار عملیات ثبت نمیشود اما در نرمافزار فروش، برگشت از فروش بستانکار و حسابهای دریافتنی بدهکار میشود.
ثبت پایان دوره:
در پایان دوره، بهای تمام شده کالای فروش رفته بدهکار و موجودی کالا به بهای موجودی اول دوره بستانکار ثبت میشود. سپس موجودی کالا به ارزش موجودی پایان دوره بدهکار و بهای تمام شده کالای فروش رفته به همان میزان بستانکار میگردد.
دلایل نگهداری موجودی کالا
- کنترل مقدار و تأمین حداقلهای موجودی جهت جلوگیری از از دست دادن مشتریان، یک الزام مهم برای شرکتها است. روش ادواری در ثبت موجودی کالا، پاسخگوی این نیاز نیست؛ بنابراین نرمافزارهای انبارداری و تامینکنندگان مدرن، مانند سپیدار، از روش دائمی برای مدیریت موجودی استفاده میکنند.
- روش محاسبه LIFO به دلیل ممنوعیت قانونی در استانداردهای حسابداری ایران در نرمافزار سپیدار به کار نمیرود. همچنین به دلیل شرایط خاص اقتصادی، روش FIFO برای بسیاری از شرکتها به صرفه نیست و از همین رو در نرمافزارهای فوق نیز اعمال نمیشود.
سوالات متداول
روشهای نگهداری و قیمتگذاری موجودی کالا شامل چه مواردی هستند؟
روشهای نگهداری موجودی کالا به دو دسته دائمی و ادواری تقسیم میشوند. شیوههای تعیین قیمت و ارزشگذاری کالاها نیز شامل FIFO (اولین وارده، اولین صادره)، LIFO (اولین صادره از آخرین وارده)، میانگین موزون و شناسایی ویژه میباشد.
برای مدیریت امور مالی یک شرکت تازه تاسیس در شیراز، بهترین راهکار چیست؟
اگر به دنبال ارتقای سطح شفافیت مالی سازمان خود هستید، بهرهگیری از خدمات تخصصی خدمات حسابداری و حسابرسی در شیراز میتواند گامی حیاتی در جهت مدیریت دقیق امور مالی و رعایت استانداردهای قانونی باشد. متخصصان ما با ارائه راهکارهای جامع، همراه شما در مسیر رشد پایدار خواهند بود.
